သွေးပျစ်ခြင်းရောဂါ (Polycythemia Vera) အကြောင်း သိကောင်းစရာ

သွေးပျစ်ခြင်းရောဂါ (Polycythemia Vera) အကြောင်း သိကောင်းစရာ

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

သွေးပျစ်ခြင်း (သို့မဟုတ်) Polycythemia Vera (PV) ဆိုသည်မှာ ရိုးတွင်းခြင်ဆီမှ သွေးနီဥဆဲလ် (Red Blood Cells) များကို လိုအပ်သည်ထက် ပိုမိုထုတ်လုပ်ပေးသည့် ရှားပါးသော သွေးကင်ဆာ အမျိုးအစားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သွေးနီဥများ ပုံမှန်ထက် များပြားလာသောအခါ သွေးကို ပျစ်ခဲသွားစေပြီး ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း သွေးလှည့်ပတ်မှုကို နှေးကွေးသွားစေကာ သွေးခဲပိတ်ခြင်းကဲ့သို့သော ပြင်းထန်သည့် နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းအရင်းများ (Causes)

Polycythemia Vera သည် မျိုးရိုးလိုက်သည့် ရောဂါမျိုး မဟုတ်ဘဲ လူတစ်ဦး၏ သက်တမ်းအတွင်း ခန္ဓာကိုယ်ရှိ မျိုးဗီဇ ပြောင်းလဲမှု (Genetic Mutation) ကြောင့် ဖြစ်ပွားရခြင်း ဖြစ်သည်။

• JAK2 Gene ဗီဇပြောင်းလဲခြင်း - ခန္ဓာကိုယ်တွင်း သွေးဆဲလ်များ ထုတ်လုပ်မှုကို ထိန်းချုပ်ပေးသည့် ဆွတ်ခ် (Switch) ကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်သော JAK2 မျိုးဗီဇ ချို့ယွင်းသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဗီဇ ချို့ယွင်းသွားသောအခါ ရိုးတွင်းခြင်ဆီမှ သွေးနီဥများကို အကန့်အသတ်မရှိ ဆက်တိုက်ထုတ်လုပ်ရန် အချက်ပြစနစ် အမြဲပွင့်နေသကဲ့သို့ ဖြစ်သွားစေသည်။

• အသက်အရွယ်နှင့် ကျား/မ - အသက် ၆၀ ကျော် လူကြီးများတွင် ပိုမိုတွေ့ရတတ်ပြီး အမျိုးသမီးများထက် အမျိုးသားများတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ (Symptoms)

သွေးပျစ်ခြင်းရောဂါသည် အစောပိုင်းအဆင့်တွင် မည်သည့်လက္ခဏာမျှ ပြလေ့မရှိဘဲ အခြားကိစ္စတစ်ခုခုကြောင့် သွေးစစ်ရာမှတစ်ဆင့် မတော်တဆ စစ်ဆေးတွေ့ရှိရတတ်သည်။ ရောဂါရင့်လာပါက အောက်ပါလက္ခဏာများ ခံစားရနိုင်သည် -

• အလွန်အမင်း ယားယံခြင်း - အထူးသဖြင့် ရေနွေးဖြင့် ရေချိုးပြီးနောက် သို့မဟုတ် ရေနွေးနွေးဖြင့် ထိတွေ့ပြီးနောက် တစ်ကိုယ်လုံး ယားယံလာတတ်ခြင်း။

• ခေါင်းကိုက်ခြင်းနှင့် မူးဝေခြင်း - သွေးစီးဆင်းမှု နှေးကွေးခြင်းကြောင့် ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ မူးဝေခြင်း၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းနှင့် အမြင်အာရုံ ဝေဝါးခြင်းများ ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။

• ထုံကျင်ခြင်း - လက်ဖဝါး၊ ခြေဖဝါး၊ လက်မောင်းနှင့် ခြေထောက်များတွင် ထုံကျဉ်ခြင်း၊ ကျိန်းစပ်စပ် ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် အားနည်းခြင်း။

• ဗိုက်ပြည့်လွယ်ခြင်း - သွေးဆဲလ်များကို ဖျက်ဆီးပေးရသည့် သရက်ရွက် (Spleen) သည် ပုံမှန်ထက် ပိုမိုအလုပ်လုပ်ရသဖြင့် ကြီးလာကာ အစာအနည်းငယ် စားရုံဖြင့် ဗိုက်ပြည့်လွယ်ခြင်း၊ ဝမ်းဗိုက်ဘယ်ဘက်အပေါ်နားမှ အောင့်ခြင်း သို့မဟုတ် တင်းခြင်း။

• ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ သွေးထွက်ခြင်း - နှာခေါင်းသွေးလျှံခြင်း သို့မဟုတ် သွားဖုံးမှ သွေးထွက်လွယ်ခြင်း။

• အဆစ်အမြစ် ရောင်ရမ်းခြင်း - ယူရစ်အက်ဆစ် (Uric acid) များပြားလာမှုကြောင့် အဆစ်များ (အထူးသဖြင့် ခြေမအဆစ်) နာကျင်ရောင်ရမ်းခြင်း (Gout ရောဂါ)။

• အခြားလက္ခဏာများ - အသက်ရှူရခက်ခဲခြင်း (အထူးသဖြင့် လှဲအိပ်လိုက်သည့်အခါ) နှင့် အရိုးများ နာကျင်ခြင်း။

⚠️ ပြင်းထန်သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ - သွေးပျစ်ခြင်းကြောင့် သွေးခဲပိတ်ခြင်း (Blood Clots) ဖြစ်ပွားကာ လေဖြတ်ခြင်း (Stroke)၊ နှလုံးရပ်ခြင်း (Heart Attack) များ ဖြစ်ပွားနိုင်သည့်အပြင် ရိုးတွင်းခြင်ဆီ အမာရွတ်ဖြစ်ခြင်း (Myelofibrosis) သို့မဟုတ် သွေးကင်ဆာ (Acute Leukemia) အဆင့်အထိ ကူးပြောင်းသွားနိုင်သည်။

ဆောင်ရန်နှင့် ရှောင်ရန်များ (Dos and Don'ts)

သွေးပျစ်ခြင်းရောဂါကို အမြစ်ပြတ်ပျောက်ကင်းအောင် ကုသ၍မရသော်လည်း ဆရာဝန်နှင့် ပြသ၍ သွေးထုတ်ခြင်း (Phlebotomy)၊ ဆေးဝါးများဖြင့် ထိန်းချုပ်ခြင်းအပြင် နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝတွင် အောက်ပါအတိုင်း လိုက်နာခြင်းဖြင့် နောက်ဆက်တွဲအန္တရာယ်များကို လျှော့ချနိုင်သည် -

✅ ဆောင်ရန်များ (Dos)

• အပေါ့စား လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ပါ - လမ်းလျှောက်ခြင်းကဲ့သို့သော လေ့ကျင့်ခန်းမျိုး ပုံမှန်လုပ်ပေးခြင်းဖြင့် သွေးလှည့်ပတ်မှုကို ကောင်းမွန်စေပြီး သွေးခဲပိတ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးနိုင်သည်။

• ရေများများသောက်ပါ - ခန္ဓာကိုယ်တွင်း ရေဓာတ်ပြည့်ဝနေခြင်းက သွေးပမာဏကို ထိန်းညှိပေးပြီး သွေးပိုမို ပျစ်ခဲမသွားအောင် ကူညီပေးသည်။

• အရေပြားကို ဂရုစိုက်ပါ - ရေချိုးပြီး၍ ယားယံခြင်းကို သက်သာစေရန် ရေအေး သို့မဟုတ် ရေခပ်နွေးနွေးဖြင့်သာ ချိုးပါ။ အရေပြားစိုစွတ်စေရန် Moisturizer လိမ်းပါ။

• ခြေလက်များကို စစ်ဆေးပါ - သွေးလှည့်ပတ်မှု မကောင်းပါက အနာကျက်ရန် ခက်ခဲတတ်သဖြင့် ခြေဖဝါး၊ လက်ဖဝါးများတွင် အနာ သို့မဟုတ် ပွန်းပဲ့ခြင်း ရှိမရှိ မကြာခဏ စစ်ဆေးပါ။

❌ ရှောင်ရန်များ (Don'ts)

• ဆေးလိပ် လုံးဝမသောက်ပါနှင့် - ဆေးလိပ်နှင့် ဆေးရွက်ကြီး သုံးစွဲခြင်းသည် သွေးကြောများကို ကျဉ်းစေပြီး သွေးခဲပိတ်ခြင်းကြောင့် နှလုံးရပ်ခြင်း၊ လေဖြတ်ခြင်း အန္တရာယ်ကို သိသိသာသာ မြင့်တက်စေသည်။

• ရေပူဖြင့် ရေမချိုးပါနှင့် - ရေနွေးအိုး (Hot tubs)၊ ရေပူစမ်းများနှင့် အလွန်ပူသော ရေနွေးများဖြင့် ရေချိုးခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပါ။ ၎င်းသည် အရေပြားယားယံခြင်းကို ပိုမိုဆိုးရွားစေသည်။

• အရေပြားကို မကုတ်ပါနှင့် - ယားယံသည့်အခါ ပြင်းထန်စွာ ကုတ်ဖဲ့ခြင်းကို ရှောင်ပါ။ အရေပြား ပွန်းပဲ့ပြီး ပိုးဝင်နိုင်ခြေ မြင့်မားစေသည်။

• အောက်ဆီဂျင်နည်းသောနေရာများကို ရှောင်ပါ - အောက်ဆီဂျင်နည်းပါးသော တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် နေထိုင်ခြင်း၊ တောင်တက်ခြင်းများကို ရှောင်ကြဉ်ပါ (အောက်ဆီဂျင်နည်းပါက ခန္ဓာကိုယ်မှ သွေးနီဥ ပိုမိုထုတ်လုပ်ရန် လှုံ့ဆော်သကဲ့သို့ ဖြစ်စေနိုင်၍)။

မှတ်ချက် - သွေးပျစ်ခြင်းလက္ခဏာများ သံသယရှိပါက မိမိသဘောဖြင့် ဆေးဝါးများသောက်သုံးခြင်းမပြုဘဲ နားလည်တတ်ကျွမ်းသော သွေးဗေဒအထူးကုဆရာဝန် (Hematologist) နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးကာ စနစ်တကျ ကုသမှုခံယူရပါမည်။

Dr. Hazel

Ref: Mayo clinic

#HealthArticle

#PolycythemiaVera

#seveneighteightseven

#7887healthcare